Yapay Zekâ Destekli Dijital Tedarik Zincirinin Geleceği

Yapay zekâ temsilcileri artık sahnede. Üstelik bu bir uzak gelecek senaryosu değil tam da şu anda gerçekleşiyor. Dijital tedarik zincirinde, otonom yapay zekâ sistemleri devasa veri kümelerini saniyeler içinde analiz ediyor, karar alıyor ve insan müdahalesi olmadan aksiyona geçiyor. Makinelerde, araçlarda ve bağlı ürünlerde yer alan sensörler, fiziksel dünyadan anlık ve son derece hassas veriler sağlıyor. Bu temsilciler ise gelen veriye anında tepki vererek teslimat tarihlerini yeniden planlıyor, stok seviyelerini optimize ediyor ve olası kesintilerin önüne geçiyor. Yapay zekâ artık yalnızca dijital bir varlık değil; fiziksel dünyada da somut bir güç hâline geliyor. Robotlar, araçlar ve tesisler, ağın aktif parçaları hâline gelerek sürecin içinde rol alıyor. Böylece tedarik zinciri, yaşayan bir sisteme dönüşüyor: akıllı, bağlantılı ve kendi kendini organize edebilen bir yapı.

Microsoft CEO’su Satya Nadella, SAP CEO’su Christian Klein ve Nvidia CEO’su Jensen Huang gibi teknoloji dünyasının önde gelen CEO’ları da bu vizyonu paylaşıyor. Biz de NTT DATA Business Solutions olarak bunu hem kendimiz hem de müşterilerimiz için büyük bir fırsat olarak görüyoruz. Çünkü bu dönüşümün başarısı; insan, dijital zekâ ve fiziksel teknolojinin etkileşimiyle mümkün. Ve bu süreç çoktan başladı. Bu blog yazısında, yapay zekâyı dijital tedarik zinciri süreçlerinde nasıl kullandığımızı ve neden artık sorunun “Bu dönüşüm olacak mı?” değil, “Ne zaman olacak?” olduğunu anlatıyoruz.

Üretken yapay zekâ (generative AI) gelişimi; ChatGPT gibi sohbet robotlarından, şirketlere özel geliştirilen yardımcı uygulamalara ve birbiriyle iletişim kurabilen otonom temsilcilere kadar uzanıyor. Co-pilot’lar (yardımcı sistemler) kullanıcıya destek sağlarken, yapay zeka temsilcileri bağımsız şekilde hareket ediyor. Peki, bu tam olarak ne anlama geliyor?

Mal kabul süreçleri, yapay zekâ ile optimize edilmesi açısından önemli bir potansiyele sahip. Kamyonun tesise varışından ürünlerin depoya yerleştirilmesine kadar tüm süreç otomatikleştirilebiliyor. Plaka tanıma sistemleri (ANPR) sayesinde araçların tesise otomatik olarak girişine izin veriliyor. Teslimat belgeleri, optik karakter tanıma (OCR) ve büyük dil modelleri (LLM) aracılığıyla taranarak doğrudan sisteme işleniyor. Sürücülere ise yapay zekâ tarafından oluşturulan çok dilli yönlendirmeler sağlanıyor.

Görüntü tanıma algoritmaları, taşıma kaplarını ve tedarikçi etiketlerindeki tüm ilgili bilgileri algılayarak bu verileri otomatik olarak sisteme aktarıyor. Buradaki temel hedef, bağımsız bir yapay zekâ çözümü sunmak değil; mevcut sistem ve süreçlerle sorunsuz bir şekilde entegre çalışmak. Yapay zekâ, çalışanları manuel iş yükünden kurtarsa da, onların deneyimi hâlâ vazgeçilmez. Kalite ve süreç güvenilirliği açısından “İnsanın Döngüde Olması” (Human-in-the-Loop – HITL) prensibi önemini koruyor.

Üretim sahasında bilgi çoğu zaman farklı montaj alanlarına, iş istasyonlarına ve sistemlere dağılmış durumda olduğundan, süreçlerde şeffaflık sağlamak zorlaşır. Bu da iş akışlarını karmaşıklaştırır, süreçleri yavaşlatır ve kaliteyi olumsuz etkiler. Tüm süreçle ilgili bilgilerin, çalışanın iş istasyonunda tanıdık SAP Fiori arayüzü üzerinden optimize edilmiş şekilde sunulması netlik sağlar. Bunun ötesinde, akıllı ve çok modlu bir co-pilot (yardımcı sistem) çalışanlara aktif destek sunar: Sesle kontrol edilebilir, bağlama duyarlıdır ve sistem altyapısına tamamen entegredir. Microsoft’un en gelişmiş yapay zekâ servislerinden yararlanır.

Bu co-pilot, nitelikli çalışanların üzerindeki yükü azaltır, karar alma süreçlerini iyileştirir ve kullanıcı deneyimini geliştirir. Senaryo, artırılmış gerçeklik ile esnek bir şekilde genişletilebilir ve üretimle ilgili diğer alanlara da kolayca uygulanabilir.

Günümüz şirketlerinde satın alma ve tedarik zinciri süreçleri birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Ancak, birbirinden kopuk sistemler ve manuel koordinasyon genellikle gecikmelere ve verimsizliklere yol açar. SAP Joule Yapay Zeka Temsilcileri ve Agent2Agent (A2A) protokolü sayesinde, satın alma ve tedarik zinciri temsilcileri birbiriyle sorunsuz ve otomatik şekilde iş birliği yapabilir.

Örneğin, satın alma temsilcisi kritik bir bileşen için darboğaz tespit ettiğinde, bu durumu otomatik olarak tedarik zinciri temsilcisine iletebilir. Tedarik zinciri temsilcisi ise gerçek zamanlı olarak alternatif tedarikçileri kontrol eder, stok seviyelerini değerlendirir ve üretim planlarını buna göre yeniden düzenler.

Bu tür akıllı yapay zeka temsilcisi etkileşimleri, SAP Business Data Cloud ve SAP Knowledge Graph altyapısı üzerine kuruludur. Böylece alınan her karar, güncel iş verileri bağlamında değerlendirilerek verilir.

A2A protokolünün entegrasyonu, farklı sistem ve sağlayıcılardan gelen temsilciler arasında güvenli ve verimli iletişimi mümkün kılar.

Bu senaryo henüz geliştirme aşamasında olsa da, net bir gerçek: Gelecek; departmanlar arası sınırları aşarak birlikte çalışan, akıllı ve otonom sistemlerde yatıyor. Bu sayede tedarik zinciri daha verimli, dayanıklı ve hızlı hâle geliyor.